مكتب استبصار/ قسمت دوم

   ملاك ما براى شناخت بزرگان:


 ممكن است براى كسى اين سؤال پيش بيايد كه ما با توجه به ظاهر امر كه نمى‏فهميم آيا فلان شخص، كامل است يا نه؟ پس ملاك ما براى شناخت بزرگان و كاملان چيست؟ از كجا مى‏يابيم كه ايشان بر ما فضيلتى دارند؟.
 به اين توضيح توجّه بفرماييد:
 

   ملاك ما براى شناخت بزرگان:


ممكن است براى كسى اين سؤال پيش بيايد كه ما با توجه به ظاهر امر كه نمى‏فهميم آيا فلان شخص، كامل است يا نه؟ پس ملاك ما براى شناخت بزرگان و كاملان چيست؟ از كجا مى‏يابيم كه ايشان بر ما فضيلتى دارند؟.
 به اين توضيح توجّه بفرماييد:
 - خداوند مى‏فرمايد: انا خلقناكم من ذكر و انثى (ما شما را از مرد و زن آفريديم)؛ پس از اين حيث، تمام خلق يكسان هستند و هيچ برترى نسبت به يكديگر ندارند.
 - و مى‏فرمايد: و جعلناكم شُعوباً و قبائل (شما را شعبه شعبه و قبيله قبيله كرديم)؛ باز هم شرافتى در بين نيست. قبيله قبيله و شعبه شعبه بودن و اين‏گونه امور، شرافتى نيست كه كسى بخواهد به اين‏گونه امور فخر كند.
 - بعد مى‏فرمايد: انّ اكرمكم عند اللّه اتقاكم (گرامى‏ترين شما نزد خدا، با تقواترين شما است)؛ معيار و ملاك و مدار فضيلت و ارزش، »تقوا« است؛ زيرا: تقوا = علم و عمل (كه همان معرفة اللّه است).
 پس نتيجه‏ى اين مقدمات اين است كه »ملاك فضيلت، علم و معرفت است«. علم و معرفت است كه باعث تمايز مراتب مى‏شود، يكى را شخص كاملى مى‏كند و ديگرى را صعود نمى‏دهد.
 امرى است دقيق و عميق كه در قالب كلمات به چنين صراحت و آسانى گفته شد. از اينجا مى‏فهميم كه چرا شخصى كامل است و ديگرى ناقص؟ ملاك فضيلت او، تقوا است زيرا: تقوا = علم و عمل (كه همان معرفة اللّه است).
 بايد دانست كه ملاك فضيلت، نسبت نيست. زيرا نَسَب، يك امر جسمانى است و نمى‏شود ملاك فضيلت باشد. حضرت زهراعليهاالسلام از صلب رسول خدا هستند بدون واسطه. اما مقام امام حسن و امام حسين‏عليهماالسلام از مقام حضرت زهرا بالاتر است و هيچ‏كس نمى‏تواند انكار كند. هر كس شيعه است، بايد به اين امر اقرار كند كه مقام حسنين‏عليهماالسلام از مقام حضرت زهراعليهاالسلام بالاتر است.
 پس نَسَب، ملاك فضيلت نيست. از اين جهت حضرت رسول اكرم‏صلى الله عليه وآله به فاطمه‏ى زهرا كه از صلب خودشان است فرمودند: لايغرنّك قول الناس انك ابنة رسول اللّه (مبادا مغرورت كند اين‏كه مردم مى‏گويند تو دختر پيغمبرى). البته اين فرمايش رسول خدا، به شكل نهى است ولى نهيى كه تنزيه مى‏كند زهراعليهاالسلام را (يعنى تو مغرور نمى‏شوى).
 همچنين ملاك فضيلت، عمل نيست؛ آيا امكان دارد شهيدى از شهداى كربلا بدون علم و معرفت، با به شهادت رسيدن به چنان مقامى كه نائل شده است برسد؟ هيچ اين امر امكان ندارد. پس عمل، اگر ضميمه‏ى چيزى بالاتر از خود نباشد، نتيجه‏اى را كه شخص در نظر دارد را متحقّق نخواهد كرد.
 امرى است دقيق و عميق كه در قالب كلمات به چنين صراحت و آسانى گفته شد. از اينجا مى‏فهميم كه چرا شخصى كامل است و ديگرى ناقص؟.
 تقوا »علم است و عمل«. علم و عمل هم »معرفة اللّه« است. پس بزرگان، كاملانى هستند كه به خاطر علم و معرفتشان، ارزش و فضيلت پيدا كرده‏اند و به درجات كمال نائل شده‏اند.


 مشايخ ما (اعلی الله مقامهم) چه کسانی هستند؟



 ما معتقديم در هر زمانى نقيبان و نجيبانى هستند كه از ديد مردم غايبند و كسى دسترسى به ايشان ندارد مگر اين‏كه خود بخواهند خود را معرّفى نمايند. كاملين، براى شناسانيدن خود ممكن است در يكى از مظاهر سه‏گانه تجلى كرده و خود را بشناسانند: نقابت، نجابت (در زمان حضور امام) و مقام معلّمى. بزرگانى كه ما از ايشان نام مى‏بريم و ايشان را به نام »مشايخ مكتب« مى‏شناسيم، كسانى هستند كه در مقام معلّمى پا در ميان ما گزاردند.
 در اينجا بايد متذكر نكته‏اى شويم تا كسى گمانى نبرد. مشايخ عظام – اعلى اللّه مقامهم – نه نقيب هستند و نه نجيب. بلكه علم و معرفت ايشان، علم و معرفت نقبا و نجبا است. يعنى علم نقبا و نجبا، از بزرگان – اعلى اللّه مقامهم – ظهور كرده و از كسان ديگر بروز نكرده است. و البته در بحث‏هاى بعد به توضيح اين مختصر خواهيم پرداخت.
 همه‏ى ما با ايشان آشنا هستيم اما از باب تذكّر، خلاصه‏اى از زندگى ايشان نقل مى‏شود و بعد بحث را ادامه خواهيم داد:
 نسب: شيخ احمد بن زين الدين بن ابراهيم بن صقر بن داغر.
 ولادت: ماه رجب 1166 قمرى   محلّ تولد: قريه‏ى مطيرفى.
 وفات: 21 ذيقعده 1241 قمرى   محلّ وفات: منزل هديّه، سه منزلى مدينه.
 علّت وفات: ظاهراً بادِ سام (سموم يا بادِ سام: به بادهاى داغ و خشك بعضى نواحى مثل عربستان و … گفته مى‏شود).
    عمر شريف: 75 سال.
 محلّ دفن: بقيع؛ پشت ديوار قبّه‏ى مباركه.
    ————–
 نسب: محمّد كاظم بن قاسم بن احمد بن حبيب.
 ولادت: 1212 قمرى   محلّ تولد: رشت.
 وفات: 11 ذيحجّه‏ى 1259 قمرى   محلّ وفات:كربلا.
 علّت وفات: مسموميت در بغداد به‏وسيله‏ى داود پاشا.
 عمر شريف: 47 سال    محلّ دفن: كربلا، پايين پاى شهدا.
    ————–
 نسب: محمّد كريم بن ابراهيم بن مهدى‏قلى بن محمد حسن بن فتحعلى بن شاه قلى بن … محمدقلى القاجار.
 ولادت: 18 محرّم‏الحرام 1225 قمرى   محلّ تولد: كرمان.
 وفات: 22 شعبان‏المعظم 1288 قمرى   محلّ وفات: تهرود.
 علّت وفات: ممكن است به علت مسموميت باشد.
 عمر شريف: 63 سال    محلّ دفن موقّت: كرمان محلّ دفن:كربلا، پايين پاى شهدا.
    ————–
 نسب: محمّد باقر بن محمّد جعفر بن محمّد صادق بن … محمّد ابراهيم بن محمّد باقر محقق سبزوارى.
 ولادت: 10 ربيع‏الاول 1239 قمرى   محلّ تولد: قِهى.
 وفات: 23 شعبان‏المعظم 1319 قمرى   محلّ وفات: جندق.
 عمر شريف: 80 سال    محلّ دفن موقّت: جندق محلّ دفن: مشهدالرّضاعليه‏السلام.
    ————–
 هنگام صحبت از اين بزرگواران، براى احترام بيشتر، از اين القاب استفاده مى‏كنيم:
 1- شيخ احمد احسايى (اع): شيخ مرحوم – شيخ بزرگوار – شيخ اوحد – شيخ اجلّ.
 2- سيد كاظم رشتى (اع): سيّد مرحوم – سيد بزرگوار – سيد جليل.
 3- حاج محمد كريم كرمانى (اع): آقاى مرحوم – آقاى كرمانى – مولاى كريم.
 4- محمد باقر شريف طباطبايى (اع): مولاى بزرگوار – سركار آقا – آقاى همدانى.
 و البته مى‏دانيم كه دو لقب »عالم ربّانى و حكيم صمدانى«، به طور مشترك است.
    ————–
 كتاب‏هاى بسيارى از اين بزرگواران در دست است كه فهرستى از آن‏ها به طور مختصر عنوان مى‏شود تا ان‏شاء اللّه مثمر ثمر واقع شود:
 1- كُتُب شيخ مرحوم (اع): مشتمل است بر 115 رساله، 5 خطبه، 35 فائده، 1 مراسله كه در 131 جلد موجود است و 11 جلد از آنها در دست نيست.
 2- كتب سيّد مرحوم (اع): مشتمل است بر 166 رساله، 2 خطبه، 3 فائده، 1 مراسله كه در 172 جلد موجود است و 64 رساله از آنها در دست نيست.
 3- كتب آقاى مرحوم (اع): مشتمل است بر 246 رساله، 22 فائده، 9 مراسله، 1 مقاله، 252 موعظه، 3 وارده، 32 عائده كه در 267 جلد موجود است و 4 رساله از آنها در دست نيست.
 4- كتب مولاى بزرگوار (اع): آن بزرگوار بيش از 160 كتاب، رساله، فائده و مراسله دارند كه به زبان عربى و فارسى تأليف و تصينف فرموده‏اند. اكثر كتب ايشان در دسترس قرار دارد.
    ————–


در قسمت بعد درباره ی شناخت کاملین بیشتر خواهیم نوشت.